Miscommunicatie in het onderwijs

Scholen voelen de dringende behoefte zich te onderscheiden van de rest. Waarom lijken ze dan toch zoveel op elkaar?

Anders=beter?
Bekijk eens wat websites van enkele HO-instellingen en universiteiten. Deze lijken niet alleen qua lay-out en kleur op elkaar, maar ze hebben zelfs gemeen dat er allemaal lachende jongeren (voornamelijk vrouwen) op de foto’s staan. Wanneer je de scholen hiermee confronteert, overladen ze je met vragen. “Moeten we het dan anders doen?” is het meest gehoord. Dat moet inderdaad anders. Scholen moeten zich meer richten op hun individuele kracht en moeten meer naar binnen kijken. Die boodschap komt veelal niet direct aan bij schoolleiders. “Is anders dan per definitie beter?” is veelal de vervolgvraag. Dat is juist niet het geval. Ik zal dat in dit betoog verduidelijken.

Identiteitscrisis
In het verloop van de discussie met schoolleiders over de uitstraling van hun school, kristalliseert zich een duidelijke conclusie uit: scholen worstelen met de eigen identiteit. Zo stellen ze zichzelf vragen als: “hoe kunnen we anders zijn, zonder naast het net te vissen?” “Wat willen we eigenlijk uitstralen?” “Wat kunnen we doen om onszelf te onderscheiden?” Ik zie een grote gelijkenis in de oorzaak van ze problemen. Missies zijn vaak zo veelzijdig en complex gedefinieerd, dat alle afgeleiden van deze missie (visie, strategie etc.) onder druk komen te staan. De oorzaak van eigenlijk al deze vragen ligt in het ontbreken van een goed zelfbeeld.

Inzicht
Naast een vertroebeld of zelfs ontbrekend beeld van de eigen identiteit, hebben scholen vaak weinig tot geen inzicht in datgene wat er leeft onder jongeren in en om de school. Zo meten scholen en schoolleiders veelal het imago van de school aan de kritieken van collega’s of ouders in de omgeving. Maar hoe de jongeren aankijken tegen het imago van de school, is ze grotendeels onbekend. Dit geldt zelfs voor de meningen van jongeren in de eigen school. Dat is jammer, want juist deze leerlingen vormen het grootste deel van de identiteit, het imago, van de school. Een instrument voor scholen om dit inzicht te verkrijgen, is bijvoorbeeld het organiseren van imagobijeenkomsten. Laat de scholieren en studenten vertellen wat zij van de school vinden, wat ze goed vinden en wat ze zouden willen veranderen. De belangrijkste bron van informatie is zo dichtbij, dat deze vaak over het hoofd wordt gezien.

Online communities
Om jongeren in de omgeving te bereiken, is het belangrijk om te begrijpen hoe de jeugd met elkaar communiceert. Jongeren zijn nu eenmaal geen volwassenen. En hoe goed je het je ook nog kunt herinneren, je kunt nu niet meer begrijpen hoe een puber denkt en voelt. Daarbij verschilt de nieuwe generatie in alles. En deze verandering is continue. Ook worden de contrasten tussen de generaties steeds extremer, door snellere ontwikkeling van de omgeving. Het is daarom van groot belang dat een school zich richt op de juiste communicatiekanalen en -middelen. Jongeren besteden gemiddeld 19 uur per week aan het gebruik van internet. Naast een bron van informatie is het internet voor hen een bron van sociaal contact. Denk eens aan on-line communities zoals Hyves. Bijna iedere school is hier al op te vinden, ook zonder dat men zich hier bewust van is. Hier worden meningen geventileerd en gedachten uitgewisseld over de school en de mensen zelf. Het is belangrijk om te weten waar de jeugd zich bevindt, om hen te kunnen bereiken. Het internet is geen bedreiging, maar juist een kans voor scholen; het centrum van het sociaal leven van jongeren wordt nog altijd gevormd door de school zelf.

Valkuilen
Onderwijsinstellingen moeten oppassen voor een aantal valkuilen in hun communicatie. Zo ontstaat er in de communicatie nogal eens eenrichtingsverkeer. Jongeren haken vaak af omdat ze niet gehoord worden, maar alleen maar moeten luisteren. Daarnaast dienen scholen communicatie niet te gebruiken als lapmiddel. Vaak hebben scholen de neiging om de communicatie aan te willen scherpen, terwijl er dieper liggende problemen zijn, zoals het ontbreken van een heldere missie. Zorg ervoor dat alle randvoorwaarden gunstig zijn en stem hier de communicatie op af. Scholen dienen ook te waken voor arrogantie. Zo wordt er vaak gepronkt met aantallen afgestudeerden en andere statistieken. Dat zijn inderdaad zaken die ouders graag horen, maar je kunt je afvragen in hoeverre jongeren (zeker onder de lagere opleidingsniveaus) hier grote waarde aan hechten.

Beter begint bij jezelf
Scholen hebben de behoefte zich te differentiëren, maar toch doen ze vaak nagenoeg dezelfde dingen. In de drang naar differentiatie en de grote communicatieprojecten die hiervoor opgezet worden, ontbreekt het hen vaak aan een heldere en eenvoudige missie, aan inzicht in het eigen imago, aan inzicht in de doelgroep en aan inzicht in de valkuilen die ze tegenkomen. De essentie is om als school je eigen identiteit te leren kennen, en dicht bij jezelf te blijven. Leer eerst de school goed kennen, voordat je anderen kennis laat maken met de school.